Kalifati Abbasid (749–1258) shënoi një periudhë të jashtëzakonshme intelektuale dhe kulturore në historinë e botës islamike, ku Bagdadi u shndërrua në një qendër të njohur për dijen dhe shkencën. Ndërkohë që Europa ndodhej ende në Mesjetën e hershme, në këtë qytet lulëzuan matematikanë, filozofë dhe mjekë që përkthenin veprat e Aristotelit, Euklidit, Galenit dhe filozofëve të tjerë grekë.

Bayt al-Hikma – Shtëpia e Dijes

Në zemër të këtij lulëzimi ishte Bayt al-Hikma, ose “Shtëpia e Dijes”, e themeluar gjatë kalifatit të al-Ma’munit (813–833), bir i Harun al-Rashidit. Kjo bibliotekë dhe akademi:

Shërbeu si qendër enciklopedike e dijes dhe përkthimeve nga greqishtja në arabisht.

Lidhej me zhvillime në matematikë, astronomi dhe mjekësi.

Nxiti lëvizjen e përkthimeve, ku tekste greke, siriane dhe latine u sistemuan dhe u transmetuan brez pas brezi, duke përgatitur terrenin për ndikimin e mëvonshëm në Evropë.

Kalifi al-Ma’mun nuk e konsideronte këtë vetëm një punë intelektuale: ai promovoi një doktrinë të re të interpretimit të Kur’anit (mu’tazilite) duke theksuar se Kur’ani ishte i krijuar dhe se njeriu ishte përgjegjës për veprimet e tij. Ky qëndrim nënkuptonte që Kalifi duhej të udhëhiqte komunitetin islame me dijeni dhe drejtësi. Mihna dhe kontrolli fetar

Megjithëse Bayt al-Hikma përparoi shkencën dhe filozofinë, ky zhvillim nuk shoqërohej gjithmonë me tolerancë:

U vendos mihna, një lloj inkuzicioni shtetëror ndaj autoriteteve fetare që kundërshtonin interpretimin e Kur’anit si i krijuar.

Më vonë, doktrina e Kur’anit të krijuar u hoq, duke i hapur rrugë teologjisë ash’arite, e cila theksonte vullnetin dhe fuqinë absolute të Zotit.

Lëvizja e Përkthimeve dhe Shkencëtarët Abasidë

Kalifati Abbasid mbështeti fuqishëm përkthimin e veprave shkencore dhe filozofike:

Al-Kindi: Filozofi i parë arab që organizoi një rreth përkthyesish dhe ndikoi në zhvillimin e falsafës arabo-myslimane. Përkthente dhe komentonte veprat e Aristotelit, Plotinit dhe Proklit.

Hunayn ibn Ishaq dhe bashkëpunëtorët e tij: Përkthyen veprat mjekësore të Galenit dhe pjesë të korpusit aristotelian, duke siguruar material të vlefshëm për mjekësi, filozofi dhe shkencë.

Abu Bishr Matta ibn Yunus dhe al-Farabi: Vazhdonin traditën e përkthimeve dhe interpretimit filozofik, duke lidhur logjikën aristoteliane me lumturinë dhe praktikën filozofike.

Kitab al-Fihrist, katalogu i Abu Faraj ibn al-Nadim, dokumenton përkthimet dhe veprat e filozofëve grekë dhe arabë, duke ofruar dëshmi të rëndësishme për trashëgiminë intelektuale të kalifatit.

Bagdadi – Qendra e botës islamike dhe ndikimi në Evropë

Kalifati themeloi Bagdadin si kryeqytet (762), duke e bërë një laborator të madh të dijes.

Qyteti u bë një pikë lidhëse midis traditës greke, siriane dhe arabe, ku shkenca dhe filozofia lulëzuan.

Përmes përkthimeve dhe studimeve, shumë veprime shkencore dhe filozofike arabisht u përhapën më pas në Evropë përmes Spanjës dhe Siçilisë, duke ndikuar drejtpërdrejt në Rilindjen Evropiane.

Epoka e Artë dhe fundi i kalifatit

Perandoria abbasid lulëzoi socialisht: një borgjezi aktive, tregtimi dhe studimi i arteve dominonin jetën e përditshme.

Megjithatë, me shekujt XI-XIII, pushteti politik u dobësua për shkak të turqve seldjuk dhe, më pas, pushtimit mongol në 1258, kur Bagdadi u shkatërrua dhe kalifati mori fund.

Kalifati Abbasid la trashëgimi të pasur intelektuale: filozofi, shkencë, mjekësi dhe matematikë që do të formësonin botën moderne dhe do të bëheshin urë lidhëse midis Lindjes dhe Perëndimit.