Nga sekretar i kabinetit në president të botës: Si është të jesh i mbijetuari i përcaktuar

Zakonisht, ata e nisin ditën si sekretarë kabineti me profil të ulët. Dhe, nëse janë me fat, e mbarojnë po ashtu.

Por kur e gjithë qeveria mblidhet në një ngjarje të madhe — si fjalimi i Presidentit Donald Trump për Gjendjen e Kombit të martën në mbrëmje — një zyrtar i lartë mbahet larg që të sigurohet se dikush nga zinxhiri i trashëgimisë së pushtetit mbetet gjallë. Ky është roli i “designated survivor” (i mbijetuari i paracaktuar).

Këtë herë, i përzgjedhuri duket se ishte Sekretari i Çështjeve të Veteranëve, Doug Collins, i cili ishte zgjedhur edhe vitin e kaluar për të njëjtin rol gjatë fjalimit të presidentit para një seance të përbashkët të Kongresit. Collins nuk u pa në sallë, por Shtëpia e Bardhë nuk e konfirmoi menjëherë zyrtarisht.

Praktika për të pasur një “plan B” në rast të një ngjarjeje katastrofike që do të eliminonte udhëheqjen e vendit, vjen që nga periudha e Luftës së Ftohtë. Ajo është dramatizuar në romane dhe në një serial të ABC me Kiefer Sutherland, i transmetuar nga 2016 deri në 2019.

Të marrësh rolin e “designated survivor” sjell adrenalinë dhe të bën të mendosh seriozisht se si mund të përfundosh, pa e kërkuar, në Presidencë, pas një tragjedie të paimagjinueshme. Por ata që e kanë përjetuar thonë se në realitet nuk ka dramatizime si në film: janë më shumë procedura, protokolle dhe pritje.

“Ta fokuson mendjen. Dhe të shton edhe lutjen që të mos ndodhë,” thotë James Nicholson, ish-sekretar i Çështjeve të Veteranëve në kohën e Presidentit George W. Bush dhe “designated survivor” gjatë fjalimit të Gjendjes së Kombit në 2006, duke folur për mundësinë që të bëhej president pas një katastrofe.

“Është… tronditëse”

Historiani dhe gazetari Garrett M. Graff thotë se koncepti i “designated survivor” ka intriguar prej kohësh, sepse kombinon kuriozitetin e publikut për rrezikun me idenë e një “njeriu të zakonshëm” që befas shtyhet në Presidencë.

“Ideja është: je thjesht një zyrtar i kabinetit dhe pastaj ndodh diçka e tmerrshme dhe, papritur, je president i Shteteve të Bashkuara,” thotë Graff, autori i librit “Raven Rock: Historia e planit sekret të qeverisë amerikane për të shpëtuar veten — ndërsa ne të tjerët vdesim.”

Para sulmeve të 11 shtatorit 2001, “designated survivors” kishin më shumë liri se ku mund të qëndronin larg Uashingtonit. Sekretari i Energjisë në kohën e Bill Clinton, i ndjeri Bill Richardson, u zgjodh në vitin 2000 dhe thjesht e afroi një udhëtim fundjave në Oxford, Maryland, rreth 130 km larg, që të ishte afër gjatë fjalimit.

Kur Dan Glickman, sekretar i Bujqësisë në kohën e Clinton, u zgjodh në 1997, qyteti i tij Wichita (Kansas) ishte shumë larg, ndaj zgjodhi Nju Jorkun, ku jetonte vajza e tij.

“M’u duk disi emocionuese. Por nuk u ‘karikova’ nga ideja e rrezikut,” thotë Glickman. “As nuk mendoj dhe pse më thanë të kisha kujdes.”

Alberto Gonzales, prokuror i përgjithshëm në kohën e Bush, ishte “designated survivor” gjatë fjalimit të 2007. Ai tregon se shefi i kabinetit të Shtëpisë së Bardhë, Josh Bolten, e telefonoi disa ditë më parë dhe i ofroi disa opsione se ku të qëndronte.

Gonzales zgjodhi të ishte në fluturim. Shkoi në atë që atëherë quhej baza Andrews në Maryland dhe gjeti “përfaqësues nga çdo departament dhe agjenci kryesore” që do të udhëtonin me të. Ata kishin dosje të trasha me memo dhe protokolle, për çdo rast.

Ai kujton një seri informimesh që mund të kenë vazhduar deri gjatë fjalimit të Bush, të cilin e pa nga ajri.

“Atëherë më ra në mend, papritur: nëse ndodh diçka në Kapitol dhe të gjithë vriten, unë do të jem president,” thotë Gonzales. “Të vjen rëndë. Dhe mendon: ‘A do të isha i aftë të qeverisja një vend të plagosur?’”

Koncepti ka dekada

Në “Raven Rock”, Graff shpjegon se ideja u formalizua gjatë administratave Carter dhe Reagan, mes frikës se nëndetëset sovjetike pranë bregut Atlantik mund të lëshonin raketa bërthamore dhe ta zhduknin Uashingtonin me paralajmërim rreth 10 minutash.

Nga prilli 1980, Zyra Ushtarake e Shtëpisë së Bardhë i ngarkoi FEMA-s të siguronte trashëgiminë e pushtetit. Një ndihmës duhet t’i rekomandonte presidentit se kush duhet të mungonte kur të gjithë pasardhësit e mundshëm ishin bashkë në të njëjtin vend.

Edhe sot, përgatitjet vazhdojnë për sulm ose katastrofë të madhe. Madje, helikopteri ushtarak që u përplas me një avion rajonal pranë aeroportit Reagan National në janar 2025 ishte në një mision “vazhdimësie qeverie” — stërvitje për ta mbajtur shtetin funksional në rast katastrofe.

Rasti i parë që u bë publik se një anëtar kabineti ishte mbajtur larg nga një fjalim presidencial në Kongres ishte Sekretari i Arsimit i Reagan, Terrel Bell, në 1981 — por ai u identifikua vetëm pas ngjarjes. Sot, pamjet televizive bëjnë që publiku ta kuptojë shpejt kush mungon.

“Nëse ndodh kjo gjë e tmerrshme, të paktën do jesh i ushqyer mirë”

Nicholson thotë se shefi i kabinetit të Bush, Andy Card, i kërkoi disa javë para fjalimit të ishte “designated survivor”. Ishte zgjedhje “logjike” edhe sepse agjencia e tij (Veteranët) ka spitale e klinika në të gjithë vendin dhe luan rol në ushtrimet e vazhdimësisë së qeverisë.

Nicholson u nis me helikopter drejt një destinacioni që iu tha vetëm pasi u ngrit në ajër. Më pas qëndroi në një qendër komande, mori informime dhe e pa fjalimin e Bush.

Ai u shërbye me një darkë “të mrekullueshme”, të përgatitur aty nga personeli i kuzhinës së Shtëpisë së Bardhë, edhe pse nuk i kujtohet nëse ishte biftek apo diçka e ngjashme. “Të bënte të mendoje që, të paktën nëse ndodh kjo gjë e tmerrshme, do ishe i ushqyer mirë,” thotë ai.

“Në kokë të vjen pesha e asaj pune. Mendon që, edhe pse është e rrallë, mund të të duhet ta bësh,” thotë Nicholson për mundësinë që të bëhej president. Ai shton se gruaja e tij ishte në sallë atë natë, ndaj presioni ishte edhe më i madh, sepse ajo mund të ishte mes viktimave në rast katastrofe.

Pasi gjithçka mbaroi, askush nuk e pyeti Nicholson të këshillonte “designated survivors” të ardhshëm, si Gonzales.

“Nuk kemi klub,” qesh ai. “Duhet të kishim.”

Glickman kujton se hipi në një avion ushtarak nga Andrews së bashku me agjentë të Shërbimit Sekret, një zyrtar ushtarak dhe këshilltarë që nuk ishin pjesë e stafit të tij të zakonshëm. Më pas, një autokolonë prej tre makinash e çoi nga aeroporti LaGuardia te apartamenti i vajzës së tij pranë Union Square.

Vajza donte të ftonte njerëz për të parë fjalimin, por Glickman e refuzoi: “Kjo nuk ishte festë.”

Nuk ishte gjithçka serioze. Glickman thotë se i thanë se nuk kishte nevojë të vishej me kostum, ndaj nuk u vesh. Dhe nuk iu kërkua të lexonte dosje apo të mësonte protokolle sigurie.

Pas fjalimit, Shërbimi Sekret e pyeti nëse donte ta çonin në aeroport. Ai tha jo, sepse kishte plan të darkonte me vajzën. Ishte shi me akull dhe taksitë ishin të rralla — dhe kthimi te realiteti u ndje i menjëhershëm.

“Isha njeriu më i fuqishëm në tokë, teorikisht,” kujton ai se bënte shaka atëherë. “Dhe pastaj s’mund të gjeja as një taksi.” /përktheu nga AP, noa.al/