TIRANË – Ndotja e ajrit dhe zhurmat urbane vijojnë të mbeten ndër rreziqet kryesore mjedisore për shëndetin publik, duke ndikuar drejtpërdrejt në cilësinë e jetës së qytetarëve. Të dhënat e publikuara nga Komisioni Evropian mbi cilësinë e jetës në qytetet evropiane tregojnë se ndotja atmosferike mbetet faktori më i madh mjedisor që lidhet me sëmundshmëri dhe vdekje të parakohshme në Evropë.

Sipas raportit, rreth 95% e popullsisë urbane në Bashkimin Evropian është e ekspozuar ndaj niveleve të grimcave të imta (PM2.5) mbi kufijtë e rekomanduar nga Organizata Botërore e Shëndetësisë. Të dhënat e Agjencia Evropiane e Mjedisit tregojnë se vetëm në vitin 2020, ekspozimi ndaj ndotjes së ajrit u lidh me rreth 275 mijë vdekje të parakohshme në Evropë.

Shqipëria nën mesataren evropiane për cilësinë e ajrit

Kënaqësia e qytetarëve me cilësinë e ajrit ndryshon ndjeshëm sipas rajoneve. Në vendet e Evropës Jugore dhe Lindore, vetëm 48% dhe 54% e banorëve, përkatësisht, shprehen të kënaqur, krahasuar me një mesatare evropiane prej 60%.

Për vendet e Ballkanit Perëndimor, ku përfshihet edhe Shqipëria, mesatarja zbret në rreth 33%, duke e vendosur vendin në një pozicion më problematik krahasuar me shumicën e vendeve të BE-së. Në kryeqytete, niveli i kënaqësisë është edhe më i ulët – vetëm 56% e banorëve shprehen të kënaqur me ajrin, kundrejt 64% në qytetet jokryeqytet.

Për Tiranën, këto të dhëna pasqyrojnë një perceptim të dobët të cilësisë së ajrit, i lidhur kryesisht me trafikun e dendur, ndërtimet intensive dhe mungesën relative të hapësirave të gjelbra.

Zhurmat urbane, rrezik i shtuar për shëndetin

Përveç ndotjes së ajrit, raporti evidenton ndikimin serioz të ndotjes akustike në shëndetin publik. Çdo vit, zhurmat lidhen me mbi 11 mijë vdekje të parakohshme në Evropë dhe prekin miliona qytetarë me probleme si çrregullime të gjumit dhe sëmundje kardiovaskulare.

Mesatarisht, 63% e banorëve evropianë janë të kënaqur me nivelin e zhurmës në qytetin e tyre. Në vendet e Evropës Jugore, Lindore dhe në Ballkanin Perëndimor, kjo përqindje bie në 46%.

Tirana renditet ndër qytetet me performancën më të dobët, me vetëm 36% të qytetarëve që shprehen të kënaqur me nivelin e zhurmës. Në kontrast, qytete të Evropës Veriore si Oulu raportojnë nivele shumë më të larta kënaqësie, ku 87% e banorëve janë të kënaqur me qetësinë urbane.

Pabarazitë sociale dhe grupet vulnerabël

Raporti thekson se ndotja e ajrit dhe zhurmat urbane nuk prekin njësoj të gjithë qytetarët. Fëmijët, të moshuarit dhe personat me probleme shëndetësore janë më të rrezikuar nga efektet afatgjata të ekspozimit.

Po ashtu, grupet me të ardhura të ulëta dhe nivel më të ulët arsimor shpesh jetojnë në zona me trafik të rënduar dhe densitet të lartë ndërtimi, duke u përballur me një barrë më të madhe mjedisore. Në Shqipëri, kjo situatë thekson lidhjen mes cilësisë së mjedisit dhe pabarazive sociale, duke e bërë çështjen e ndotjes dhe zhurmës një prioritet të rëndësishëm për politikat publike urbane.