Nën sipërfaqen e planetit tonë, shumë më thellë se sa arrin drita e diellit, ekziston një univers i panjohur jete mikroskopike. I fshehur në sedimentet e fundeve oqeanike dhe në vetë koren e Tokës, ky “botë e nëndheshme” përbëhet nga organizma që shkencëtarët i quajnë endogjenë – forma jete që mbijetojnë aty ku duket e pamundur të ekzistosh.

Këta mikroorganizma jetojnë në kushte ekstreme dhe, sipas studimeve të fundit, nuk janë thjesht të mbijetuar rastësorë. Ata duket se kanë zhvilluar aftësinë të qëndrojnë në një gjendje pothuajse të ngrirë biologjike për qindra mijëra, madje edhe miliona vite. Pyetja që i shqetëson studiuesit është: çfarë presin ata?

Një koncept tjetër i kohës

Në sipërfaqen e Tokës, jeta udhëhiqet nga dielli, dita dhe nata, stinët. Por për këta organizma të varrosur në errësirë totale, këto cikle nuk ekzistojnë. Koha për ta matet ndryshe – jo me orë apo vite, por me epoka gjeologjike.

Lëvizja e pllakave tektonike, hapja dhe mbyllja e baseneve oqeanike, zhytja e ngadaltë e kontinenteve – këto janë “orët” që rregullojnë ekzistencën e tyre. Ndryshe nga jeta që njohim, këta organizma nuk përshtaten përmes brezave të shumtë, por vetë individi duket i programuar të presë ndryshime kolosale të planetit.

Jo duke vdekur ngadalë, por duke mbijetuar me zgjuarsi

Dikur mendohej se këto mikrobe ishin thjesht organizma të mbetur rastësisht në thellësi, që po shkonin drejt një vdekjeje të ngadaltë. Por provat shkencore tregojnë të kundërtën.

Sa më thellë që studiuesit gërmojnë në sedimentet detare, aq më të specializuara janë enzimat që zbulojnë – mekanizma biologjikë të ndërtuar posaçërisht për këto kushte ekstreme. Metabolizmi i tyre është jashtëzakonisht i ngadaltë, çka tregon se kjo gjendje “përgjumjeje” nuk është aksident, por një strategji e qëllimshme mbijetese.

Ata funksionojnë si “asketë mikrobialë”: kanë mësuar të jetojnë me pothuajse asgjë, duke mbijetuar aty ku organizmat e tjerë do të zhdukeshin.

Zgjimi vjen me shkatërrim

Çfarë mund t’i zgjojë këta organizma pas mijëra apo miliona vitesh? Përgjigjja është dramatike: katastrofat natyrore.

Shpërthime vullkanike, rrëshqitje nënujore, tërmete të fuqishme apo cuname – ngjarje shkatërruese për njerëzit – për këta mikroorganizma janë burim jete. Ato trazojnë sedimentet dhe sjellin lëndë ushqyese e energji të reja, të paarritshme për periudha shumë të gjata.

Është paradoksale të mendosh se një formë jete mund të ndërtojë ekzistencën e saj mbi ngjarje që ndodhin një herë në dhjetëra mijëra vite. Por historia e Tokës ka treguar se këto ndryshime janë të pashmangshme – mjafton të kesh durimin dhe qëndrueshmërinë biologjike për t’i pritur.

Një sfidë për mënyrën si e kuptojmë jetën

Studimi i kësaj bote të fshehur po detyron shkencën të rishqyrtojë vetë përkufizimin e jetës dhe evolucionit. Ndoshta Toka nuk është e banuar vetëm nga organizma që jetojnë me ritmin tonë të shpejtë, por edhe nga “banorë” që e përjetojnë historinë e planetit në një shkallë kohore që mendja njerëzore vështirë se mund ta imagjinojë. /noa.al/ me të dhëna nga: LiveScience