Nga Feroleto della Chiesa në Shqipëri: historia e Domenico Surace, karabinieri i kolonës Gamucci i pushkatuar në vitin 1943

Një histori e mbetur për dekada në harresë sugjerohet se del sot në dritë: ajo e Domenico Surace, karabinier italian nga Feroleto della Chiesa (Reggio Calabria), i cili dyshohet se u pushkatua në Shqipëri më 4 nëntor 1943, së bashku me mbi njëqind karabinierë të tjerë të kolonës Gamucci, nga partizanët vendas, pas Kaosit të Armëpushimit të 8 shtatorit.

Media italiane raporton se nga një hulumtim i kryer për vite të tëra sipas tyre kanë arritur të zbulojnë se 101 punonjës policie italianë, pjesë e pushtuesve fashistë të mbërritur në Shqipëri, janë vrarë nga partizanët shqiptarë si përgjigje për pushtimin e vendit tonë.

Surace ishte vetëm 28 vjeç, bashkëshort dhe baba i tre fëmijëve, ndërsa një i katërt ishte në pritje. I thirrur sërish në shërbim me hyrjen e Italisë në luftë, ai u detyrua të linte familjen dhe punën bujqësore në vendlindje për të veshur uniformën e karabinierit.

Letra prekëse që i dërgonte bashkëshortes së tij, Teresa Papasidero, është dëshmi e një dashurie të thellë dhe e një shprese që nuk u realizua kurrë.

Për dekada me radhë, familja mori vetëm një përgjigje zyrtare: “i zhdukur pas 8 shtatorit 1943”. Një mister që mbeti pa zgjidhje deri vite më vonë, kur u zbulua e vërteta tragjike: Domenico Surace ishte ekzekutuar në Shqipëri, në kuadër të një reagimi ndaj karabinierëve italianë që nuk arritën të largoheshin nga territori shqiptar në atë periudhë kaotike.

E vërteta u soll në dritë pas punës shumëvjeçare të Antonino Magagnino, ish-marshall i Armatës së Karabinierëve dhe autor i librit “Foiba di Kremenar e l’eccidio della Colonna Gamucci”, botuar në vitin 2022. Libri, i bazuar në dokumente dhe dëshmi të drejtpërdrejta, rindërton me saktësi një faqe të errët të historisë, përfshirë vrasjen e karabinierëve italianë në Shqipëri.

Historia e Suraces është rrëfyer së fundmi edhe nga nipi i tij, Domenico Surace, i ftuar në studiot e Reggino.it, i cili tregon se familja e mësoi të vërtetën vetëm pak vite më parë. “Pas 20 vjet kërkime, Magagnino i dha familjes sonë një përgjigje që iu mohua për dekada,” thotë ai, duke theksuar se babai i tij, Francesco, djali i madh i Domenicos, nuk arriti kurrë të kuptonte plotësisht çfarë kishte ndodhur me të atin.

Sot, kujtimi i Domenico Suraces ruhet me emocion edhe nga vajza e tij Stella, tashmë 88 vjeçe, dhe nga mbesa Maria Teresa, të cilat tregojnë për një baba e gjysh të dashur, për një nënë të fortë që i rriti fëmijët e vetme dhe për një pritje të gjatë, të mbushur me shpresë e dhimbje.

Ngjarja e 4 nëntorit 1943 mbetet një nga episodet më pak të njohura të historisë së pasluftës, pjesë e një tragjedie më të gjerë që përfshiu mijëra italianë të përndjekur, të vrarë ose të zhdukur në territoret e pushtuara gjatë regjimit fashist.

***

Gjatë viteve të diktaturës komuniste në Shqipëri, flitej shumë dhe me krenari për luftën e partizanëve ndaj okupatorëve fashistë dhe sulmeve të vazhdueshme ndaj tyre dhe pasqyroheshin në shumë filma dokumentarë dhe artistikë që tregonin ekzekutimin e shumë pushtuesve italianë dhe gjermanë.