SHBA – Valës së censurës së librave në shkolla dhe biblioteka amerikane i janë bashkuar edhe disa prej emrave më të mëdhenj të letërsisë botërore. Mes tyre është shkrimtari kolumbian Gabriel García Márquez, fitues i Çmimit Nobel për Letërsi, autor i kryeveprave si Njëqind vjet vetmi dhe Dashuri në kohërat e kolerës.

Sipas të dhënave të publikuara nga organizata PEN America, veprat e Márquez përfshihen në listën e rreth 23 mijë librave që gjatë pesë viteve të fundit janë hequr, kufizuar ose bërë të vështira për t’u aksesuar në shkolla dhe biblioteka publike në disa shtete të SHBA-së, me argumentin se janë “të papërshtatshme”.

Ndalimet kanë prekur veçanërisht shtete si Florida, Georgia, Texas, North Carolina, Kentucky, Iowa dhe Oklahoma, ndërsa masat variojnë nga tërheqje e përkohshme deri te ndalimi i plotë ose kufizimi i aksesit për nxënësit.

Autorë të mëdhenj nën shënjestër

Përveç Márquez, censura ka prekur edhe autorë të tjerë të njohur latinoamerikanë si Isabel Allende dhe Laura Esquivel, si dhe figura të rëndësishme të letërsisë botërore, përfshirë Margaret Atwood, William Shakespeare, Toni Morrison, Stephen King, si dhe saga “Twilight” e Stephenie Meyer.

Raporti i fundit i PEN America tregon se 49 shtete amerikane janë prekur nga ndalime librash. Rreth 44% e titujve të censuruar kanë protagonistë me ngjyrë, ndërsa 39% trajtojnë tema që lidhen me komunitetin LGBTQ+. Shpesh, librat ndalohen edhe për shkak të elementeve romantike apo referencave seksuale, edhe kur ato janë të tërthorta ose me vlerë letrare.

Reagime nga bota e kulturës

Kjo prirje ka ngjallur reagime të forta nga shkrimtarë dhe figura të njohura kulturore. Autorja amerikane Lauren Groff, fituese e çmimeve letrare dhe autore e romanit Fato dhe Furi, ka hapur në Florida një librari të pavarur që ekspozon dhe promovon pikërisht librat e ndaluar.

Sipas PEN America, vala e ndalimeve është nxitur nga fushata të organizuara të grupeve konservatore dhe think tank-eve të ekstremit të djathtë. Deri më tani, janë miratuar 51 ligje dhe politika që kufizojnë librat dhe programet arsimore.

Në Texas, ligjvënësit kërkuan klasifikimin e librave sipas përmbajtjes seksuale, duke detyruar shkollat dhe bibliotekat të tërheqin qindra tituj. Edhe pse ligji u anulua pjesërisht nga gjykata, shumë libra u hoqën nga frika e sanksioneve.

Censura shtrihet edhe përtej shkollave

Fenomeni nuk kufizohet më vetëm në institucionet arsimore. Sipas American Library Association, gjatë vitit 2024 u regjistruan 821 përpjekje për censurë në biblioteka publike dhe universitare, që prekën mbi 2.400 tituj. Rreth 72% e këtyre rasteve u iniciuan nga grupe të organizuara ose institucione.

Në vitin 2025, sipas Noticiero Univision, edhe bibliotekat federale, përfshirë ato ushtarake, kanë rishikuar ose hequr libra që trajtojnë diversitetin. Autorë si Maya Angelou dhe Ibram X. Kendi janë larguar nga katalogët e disa bibliotekave ose janë zhvendosur në seksione me akses të kufizuar.

American Library Association e ka cilësuar këtë prirje si një shkelje të Amendamentit të Parë të Kushtetutës së SHBA-së, që garanton lirinë e shprehjes.

Ndërkohë, organizata si PEN America vijojnë monitorimin e rasteve të censurës dhe mbështesin autorët, mësuesit dhe bibliotekarët në përpjekjet për të mbrojtur librat dhe lirinë e fjalës. Burimi: La Repubblica