Gjermania po vlerëson mundësinë për t’u bashkuar me Global Combat Air Programme (GCAP), projektin për zhvillimin e një avioni luftarak të gjeneratës së gjashtë të udhëhequr nga Italia, Mbretëria e Bashkuar dhe Japonia. Një lëvizje e tillë do të shënonte një ndryshim të rëndësishëm në arkitekturën e ardhshme të mbrojtjes europiane dhe do të rriste tensionet me Francën.

Sinjali i parë doli gjatë një takimi në Romë mes kryeministres italiane Giorgia Meloni dhe kancelarit gjerman Friedrich Merz, i zhvilluar në Villa Pamphili. Sipas burimeve të nivelit të lartë italiane dhe gjermane, Merz ka ngritur drejtpërdrejt çështjen e një përfshirjeje të mundshme të Berlinit në GCAP, duke kërkuar qëndrimin e Romës.

Italia, sipas këtyre burimeve, ka shfaqur gatishmëri për bashkëpunim dhe jo rezerva.

Projekti më ambicioz ushtarak në Europë

GCAP konsiderohet si projekti më i avancuar dhe më ambicioz ushtarak që po zhvillohet aktualisht në Europë. Ai nuk synon vetëm ndërtimin e një avioni të ri luftarak, por një “sistem sistemesh”, ku platforma ajrore do të lidhet me dronë, satelitë dhe një rrjet dixhital luftarak (combat cloud), duke krijuar një kapacitet ajror të integruar dhe shumë të sofistikuar.

Projekti drejtohet nga Leonardo (Itali), BAE Systems (Britani) dhe Mitsubishi Heavy Industries (Japoni), dhe shihet si konkurrenti kryesor i Future Combat Air System (FCAS), iniciativë franko-gjermane e nisur gati një dekadë më parë për të krijuar një alternativë europiane ndaj dominimit amerikan.

Megjithatë, FCAS po përballet me vështirësi serioze dhe sipas shumë analistëve ndodhet pranë dështimit.

Kriza e FCAS dhe përplasjet franko-gjermane

FCAS u themelua në vitin 2017 nga Dassault Aviation dhe Airbus, ndërsa në vitin 2021 iu bashkua edhe kompania spanjolle Indra. Që në fillim, projekti është shoqëruar nga mosmarrëveshje mbi ndarjen e punës, nënkontraktimet dhe proceset vendimmarrëse.

Tensionet u përshkallëzuan së fundmi kur drejtori ekzekutiv i Airbus Defence, Michael Schoellhorn, kritikoi qasjen e Dassault, duke e cilësuar të papërshtatshme për një projekt vërtet bashkëpunues europian. Nga ana tjetër, Dassault, prodhuesi i avionëve Rafale, ka bërë të ditur se mund të vazhdojë edhe i vetëm.

Një zyrtar i lartë i Ministrisë së Jashtme gjermane ka deklaruar se Berlini duhet “ta mbyllë siç duhet këtë kapitull” me Parisin, në një klimë tashmë të ndërlikuar të marrëdhënieve dypalëshe.

Sipas mediave gjermane, kancelari Merz ka pranuar në rrethe të brendshme se Europa mund të përfundojë me dy avionë të ndryshëm luftarakë të gjeneratës së ardhshme, dhe jo me një platformë të përbashkët.

Kostot dhe interesat strategjike të Italisë

Për Italinë, GCAP është gjithashtu një sfidë financiare. Një dekret qeveritar i janarit 2026 e ka rritur koston e projektit nga 6 miliardë euro në rreth 18.6 miliardë euro, për shkak të rritjes së shpenzimeve të zhvillimit. Ndërsa një pjesë e financimit është siguruar, mbi 7.8 miliardë euro mbeten ende të pambuluara.

Përfshirja e Gjermanisë do të ndihmonte në shpërndarjen e barrës financiare, uljen e kostos për njësi dhe rritjen e shkallës së prodhimit, veçanërisht nëse Berlini do të porosiste dhjetëra ose qindra avionë.

Në këmbim, Roma pritet të kërkojë bashkëpunim më të gjerë industrial, përfshirë platforma tokësore të gjeneratës së re, sektorin detar ku përmendet Fincantieri, si dhe programe satelitore.

Londra, faktori vendimtar

Pavarësisht hapjes së Italisë dhe interesit të Gjermanisë, fjala e fundit i takon Mbretërisë së Bashkuar. Selia e GCAP ndodhet në Reading, në territorin e BAE Systems, çka i jep Londrës një rol kyç në vendimmarrje.

Britania po kërkon gjithashtu të marrë pjesë në blerjet e përbashkëta europiane të armëve dhe të ketë akses në fondin europian të mbrojtjes SAFE, por deri tani ka hasur rezistencë. Situata ndërlikohet më tej nga dëshira britanike për të përfshirë Arabinë Saudite në projekt — një çështje e ndjeshme politikisht.

Një ridizajnim i mbrojtjes europiane

Interesi i Gjermanisë për GCAP pasqyron një ridizajnim më të gjerë të politikës së mbrojtjes në Europë, të nxitur nga kërcënime në rritje, konkurrencë industriale dhe kufizimet e aleancave tradicionale.

Vendimi përfundimtar do të ketë pasoja afatgjata për ekuilibrin ushtarak, industrial dhe gjeopolitik të kontinentit.