Kryeministri Edi Rama ishte në Jeruzalem javën e kaluar dhe sot një e përditshme vendase publikoi material të zgjeruar mbi vizitën dhe një bisedë me të.

Rama foli për 7 tetorin dhe luftën dyvjeçare që pasoi, duke iu referuar perceptimit se Izraeli ka dështuar në “luftën e PR-it” në Perëndim.

“Terrorizmi nuk është këndvështrim,” tha ai. “Është thjesht krim kundër njerëzimit. Masakra e 7 tetorit nuk ishte rezistencë. Ishte vrasje masive.”

Ai pranoi se vuajtjet palestineze në Gaza janë “reale” dhe “vërtet zemërthyese”, por tha se për disa njerëz në Perëndim detyrimet morale kanë ngatërruar të vërtetën.

“Jetojmë në kohë të vështira për të vërtetën, sepse sot opinionet po trajtohen si fakte dhe faktet po trajtohen si opinione,” shpjegoi ai. “Është një rrëmujë. Më shumë se kaq, mbi bazën e besnikërive, njerëzit zgjedhin opinione dhe pastaj i konsiderojnë si fakte.”

“Është çmenduri të mjegullosh vijat morale ose të legjitimosh terrorin në emër të proporcionalitetit,” deklaroi ai. “Paqja nuk mundet dhe nuk do të thotë neutralitet ndaj terrorit.”

Në këtë intervistë, Rama u mburr dhe me faktin sipas tij se në Shqipëri nuk pati asnjë protestë kundër izraelitëve për gjenocidin që ata nisën në Palestinë dhe e vazhdojnë prej mëse dy vjetësh, duke pranuar këto ditë se kanë vrarë mëse 71 mijë palestineze, pjesa më e madhe civilë të pafajshëm.

“Nuk ka pasur asnjë tubim, asnjë shenjë, në asnjë formë antisemitizmi ndaj numrit shumë të madh të turistëve hebrenj që vijnë në Shqipëri,” tha ai, duke e krahasuar këtë me vende të tjera të afërta, ku sipas tij turistët hebrenj kanë vuajtur për shkak të luftës së Izraelit kundër Hamasit.

Artikulli i plotë:

Kryeministri i Shqipërisë, Rama: Antisemitizmi është kërcënim për mbarë njerëzimin | The Jerusalem Post

Në skenë në Jerusalem javën e kaluar, kryeministri shqiptar Edi Rama zgjodhi fjalët me kujdes dhe i mori ato nga tradita hebraike.

“Talmuti mëson se kush shpëton një jetë të vetme, është sikur të ketë shpëtuar të gjithë botën,” tha Rama në konferencën ndërkombëtare kundër antisemitizmit “Generation Truth”, e organizuar nga Ministria izraelite për Çështjet e Diasporës dhe Luftën kundër Antisemitizmit. Takimi, i mbajtur për të dytin vit radhazi në Jerusalem në kuadër të Ditës Ndërkombëtare të Kujtimit të Holokaustit, mblodhi liderë ndërkombëtarë dhe përfaqësues të komuniteteve hebraike për të diskutuar rritjen globale të antisemitizmit.

Antisemitizmi, argumentoi Rama, “nuk është thjesht urrejtje ndaj hebrenjve, por një sulm ndaj arkitekturës morale të vetë njerëzimit”.

Disa orë më vonë, gjatë një interviste për The Jerusalem Post, ai shpjegoi se këtë e kishte fjalën në kuptimin më të drejtpërdrejtë.

“Ka të bëjë me njerëzimin,” tha ai. “Historia tregon se fillon me hebrenjtë, por nuk përfundon me hebrenjtë.”

Paralajmërimi i Ramës, që përmban njëherësh instinkt historik dhe gjykim politik, qëndron në qendër të marrëdhënies së tij me Izraelin. Qasja e Ramës ndaj Jerusalemit nuk është një këndvështrim diplomatik i zakonshëm, por buron nga një realitet në të cilin ai u rrit duke u edukuar të urrente shtetin hebre.

Jerusalemi pas Perdes së Hekurt

Historia personale e Ramës nis në Shqipërinë komuniste, të izoluar nga bota, ku paranoja ishte politikë shtetërore dhe ku miqtë ishin të paktë në të dy anët e Perdes së Hekurt.

“Që fëmijë kam qenë i fiksuar pas Jerusalemit,” i tha ai The Jerusalem Post. “Jetonim në një vend plotësisht të izoluar dhe na mësonin se duhej të përgatiteshim për ‘betejën e madhe’, sepse ‘ata’ do të vinin kundër nesh. ‘Ata’ ishin imperialistët amerikanë, social-imperialistët sovjetikë dhe sionistët izraelitë.”

Jerusalemi, sipas tij, i erdhi përmes dy kanaleve. Njëri ishte versioni i miratuar nga shteti: ai i nxënësve që lexonin gazetën e Partisë Komuniste në mëngjes, me raportime mbi “si ushtria sioniste vret, plagos ose zhvendos palestinezët”.

Kanali tjetër ishte më privat dhe shumë më i ndaluar nën regjimin e Enver Hoxhës.

“Kanali tjetër [i lidhjes sime] ishte Bibla e gjyshes sime, e cila ishte një katolike shumë e devotshme,” tha Rama. “Bibla atëherë ishte e ndaluar, por ajo kishte një Bibël të vërtetë, dhe po ashtu edhe nëna ime.”

“Më pas, pas rënies së komunizmit, nuk mund të vija në Izrael sepse nuk kishte lidhje ajrore apo detare,” kujton ai. “Por fillova të mësoja shumë më tepër për historinë e Jerusalemit, dhe kur më në fund erdha, dashuria vetëm sa u rrit.”

Pas Luftës së Ftohtë, u rindërtua marrëdhënia moderne mes Izraelit dhe Shqipërisë. Marrëdhëniet ishin vendosur menjëherë pas themelimit të Izraelit, u ndërprenë për dekada dhe u rivendosën në fillim të viteve ’90. Më vonë u hapën ambasadat në Tel Aviv dhe Tiranë, ndërsa bashkëpunimi u zgjerua në ekonomi, kulturë, bujqësi, siguri kibernetike dhe turizëm.

Në konferencën e Jerusalemit, Rama u rikthye te historia e kohës së luftës që është shndërruar në kartë morale të Shqipërisë: kodi i nderit Besa dhe strehimi i hebrenjve gjatë Holokaustit.

“Kur Shqipëria u bë i vetmi vend në Evropë që nuk dorëzoi asnjë hebre gjatë Luftës së Dytë Botërore, popullsia hebraike u rrit gjatë luftës,” tha Rama, duke shtuar se Shqipëria ka dorëzuar mbi 3.700 emra në Yad Vashem të hebrenjve të shpëtuar gjatë Holokaustit.

Gjatë Holokaustit, kujtoi Rama në konferencë, zyrtarët nazistë erdhën në Shqipëri me dy kërkesa: listat e hebrenjve dhe listat e arit. Përgjigjja u dha nga autoritetet shqiptare dhe më pas u përforcua nga katër udhëheqësit fetarë të vendit – figura që edhe vetë nazistët i trajtonin si arbitra moralë dhe u përpoqën t’i përfshinin për zgjidhjen e këtyre “dy çështjeve”. Por përgjigjja e Shqipërisë, tha Rama, nuk u përkul dhe nuk negocioi. Ishte “e thjeshtë dhe përfundimtare”:

“Mund ta merrni arin e tyre, por nuk mund të merrni hebrenjtë tanë. Ari ishte i tyre për ta marrë, hebrenjtë ishin tanët për t’i mbrojtur. Dhe kjo nuk është legjendë, është fakt i dokumentuar.”

“Antisemitizmi po rishfaqet sërish hapur dhe pa turp,” tha ai, “shpesh i maskuar si kritikë politike, ankth kulturor, ose, më keq akoma, si superioritet moral.”

“Urrejtja nuk fillon me dhunë,” paralajmëroi Rama. “Fillon me gjuhën. Fillon me indiferencën. Fillon me justifikimet.”

Ideja ku ai u kthye vazhdimisht, dhe që më pas e shpjegoi edhe për The Jerusalem Post, ishte këmbëngulja e tij se sapo toleron antisemitizmin, në thelb po hap një vrimë në strukturën që mban shoqëritë të qëndrueshme.

“Është si të hapësh një vrimë që pastaj zmadhohet gjithnjë e më shumë me kalimin e kohës,” tha ai. “Ose si të kesh një ndërtesë pa dritare apo dyer mbrojtëse.”

Rama foli gjithashtu për 7 tetorin dhe luftën dyvjeçare që pasoi, duke iu referuar perceptimit se Izraeli ka dështuar në “luftën e PR-it” në Perëndim.

“Terrorizmi nuk është këndvështrim,” tha ai. “Është thjesht krim kundër njerëzimit. Masakra e 7 tetorit nuk ishte rezistencë. Ishte vrasje masive.”

Ai pranoi se vuajtjet palestineze në Gaza janë “reale” dhe “vërtet zemërthyese”, por tha se për disa njerëz në Perëndim detyrimet morale kanë ngatërruar të vërtetën.

“Jetojmë në kohë të vështira për të vërtetën, sepse sot opinionet po trajtohen si fakte dhe faktet po trajtohen si opinione,” shpjegoi ai. “Është një rrëmujë. Më shumë se kaq, mbi bazën e besnikërive, njerëzit zgjedhin opinione dhe pastaj i konsiderojnë si fakte.”

“Është çmenduri të mjegullosh vijat morale ose të legjitimosh terrorin në emër të proporcionalitetit,” deklaroi ai. “Paqja nuk do dhe nuk mund të thotë neutralitet ndaj terrorit.”

Gjatë intervistës për The Jerusalem Post, Rama argumentoi se marrëdhënia e Shqipërisë me Izraelin nuk kufizohet vetëm në histori ceremoniale. Izraelitët, sipas tij, mund ta ndjejnë këtë në terren, sidomos në një kohë kur hebrenjtë janë përballur me armiqësi në disa pjesë të Evropës.

“Nuk ka pasur asnjë tubim, asnjë shenjë, në asnjë formë antisemitizmi ndaj numrit shumë të madh të turistëve hebrenj që vijnë në Shqipëri,” tha ai, duke e krahasuar këtë me vende të tjera të afërta, ku sipas tij turistët hebrenj kanë vuajtur për shkak të luftës së Izraelit kundër Hamasit.

Megjithatë, pati edhe momente më të lehta gjatë vizitës së tij. Kryetari i Knessetit, Amir Ohana, i dhuroi Ramës një palë atlete të dizajnuara posaçërisht, me flamurin shqiptar, si shenjë vlerësimi. U zhvilluan takime për forcimin e Dhomës së Tregtisë së Shqipërisë në Izrael dhe një konferencë për shtyp përkrah kryeministrit Benjamin Netanyahu. Kryeministri shqiptar mori gjithashtu një ovacion në këmbë kur iu drejtua deputetëve izraelitë nga foltorja e Knessetit.

Rama e shpjegoi këtë afërsi me fjalë të thjeshta:

“Mendoj se është normale të jesh mik me Izraelin,” i tha ai The Jerusalem Post, “por është nder të konsiderohesh një mik kaq i afërt i Izraelit.”

I pyetur se çfarë vjen më pas mes dy vendeve, Rama tha: “Shpresoj të kemi shumë gjëra të mira përpara.”

Për Izraelin, vizita e Ramës ishte më shumë sesa një gjest diplomatik mes vendeve mike. Jerusalemi ka një aleat të vërtetë te kryeministri shqiptar, i cili mund të ngjitet në skenë në kryeqytetin e përjetshëm të Izraelit dhe të citojë Talmutin. Por për Ramën, përgjigjja është e qartë dhe kthehet te ideja e tij themelore për njerëzimin: nëse lejon që gjithçka të fillojë me hebrenjtë, shumë shpejt do të vijnë edhe për ty.