Fituesi i Çmimit Nobel, Omar Yaghi, thotë se shpikja e tij do ta ndryshojë botën. Kimisti Omar Yaghi ka shpikur materiale të quajtura MOF, ku vetëm disa gramë kanë një sipërfaqe të barabartë me një fushë futbolli. Ai shpjegon pse beson se këto “super-sfungjerë” do të përcaktojnë të ardhmen

Qytetërimet i emërtojnë epokat e tyre sipas materialeve. Në shkollë mësojmë për Epokën e Gurit, Epokën e Bronzit – dhe aktualisht jetojmë në një epokë silikoni, të karakterizuar nga kompjuterët dhe telefonat. Po çfarë mund të përcaktojë epokën e ardhshme? Omar Yaghi nga Universiteti i Kalifornisë në Berkeley mendon se një familje materialesh, në zhvillimin e të cilave ai ka qenë pionier që nga vitet 1990, ka një shans të madh. Ato quhen struktura metal-organike (MOF), dhe puna për krijimin e tyre i solli atij një pjesë të Çmimit Nobel për Kimi në vitin 2025.

MOF-të, dhe “kushërinjtë” e tyre të quajtur struktura organike kovalente (COF), janë materiale kristalore, por ajo që i dallon është poroziteti i tyre i jashtëzakonshëm. Në vitin 1999, Yaghi dhe kolegët e tij bënë bujë kur sintetizuan një material me bazë zinku, të quajtur MOF-5, i cili ishte aq i mbushur me pore sa që vetëm disa gramë kishin një sipërfaqe të brendshme të krahasueshme me një fushë futbolli (shih diagramin më poshtë). Brenda materialit ishte, në thelb, shumë herë më e madhe se pjesa e jashtme e tij.

Për dekada me radhë, Yaghi ka qenë në pararojë të krijimit të MOF-ve dhe COF-ve të reja, një disiplinë e njohur si kimia retikulare, si dhe të kuptuarit se sa të dobishme mund të jenë ato. Meqenëse molekula të tjera mund të thithen brenda poreve të shumta të këtyre materialeve, ato rezultojnë shumë efektive për të mbledhur ujë nga ajri i thatë i shkretëtirës, për të absorbuar dioksidin e karbonit nga atmosfera dhe për shumë përdorime të tjera.

Yaghi foli për New Scientist rreth arsyes pse është optimist për këtë punë, për të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen e kimisë retikulare – dhe pse ai beson se epoka e këtyre materialeve sapo ka filluar.

Foto: Getty Images