Integrim ekonomik pa të drejta të plota politike në tre vitet e ardhshme

Shqipëria dhe Mali i Zi renditen si vendet më të avancuara drejt anëtarësimit në Bashkimin Europian nga të gjitha vendet kandidate të Ballkanit Perëndimor. Megjithatë, sipas një analize të prezantuar së fundmi nga Instituti Ndërkombëtar i Vjenës për Studime Ekonomike (wiiw), skenari më realist në afatin e afërt nuk është anëtarësimi i plotë, por anëtarësimi i pjesshëm në BE.

Sipas forumit të organizuar nga wiiw, pranimi i Shqipërisë dhe Malit të Zi në strukturat e BE-së shihet si një perspektivë reale dhe e bazuar në progres konkret, dhe jo si rezultat i favorizimit politik nga Brukseli. Megjithatë, analistët theksuan se përqendrimi i pushtetit në Shqipëri dhe rreziqet e paqëndrueshmërisë politike në rajon – veçanërisht ndikimi i Presidentit serb Aleksandër Vuçiç në Mal të Zi – e bëjnë më të mundshëm një model të ndërmjetëm integrimi.

Çfarë nënkupton anëtarësimi i pjesshëm?

Sipas këtij skenari, anëtarësimi i pjesshëm do të thotë që një vend kandidat integrohet në bashkimin ekonomik dhe rregullator të BE-së, pa qenë ende anëtar me të drejta të plota politike.

Për Shqipërinë, kjo do të përkthehej në:

akses të plotë në tregun e brendshëm të BE-së,

përfshirje në politikat ekonomike europiane,

përfitim nga fondet e zhvillimit të BE-së,

zbatim të plotë të legjislacionit europian,

por pa:

të drejtë vote në Këshillin e BE-së,

komisioner europian,

përfaqësim të plotë në Parlamentin Europian.

Sipas analistëve të Vjenës, Shqipëria dhe Mali i Zi mund të jenë brenda BE-së në aspektin ekonomik dhe rregullator brenda tre viteve të ardhshme, ndërsa anëtarësimi i plotë politik mund të mbetet i paarritshëm për një periudhë më të gjatë.

Përfitime ekonomike të menjëhershme

Ky model synon të kapërcejë paradoksin aktual të zgjerimit, ku vendeve kandidate u kërkohet të zbatojnë një pjesë të madhe të rregullave të BE-së, por për vite me radhë nuk përfitojnë ekonomikisht nga ky proces.

Me anëtarësimin e pjesshëm, kompanitë shqiptare do të kishin akses real në tregun e përbashkët europian, pa tarifa dhe barriera jo-tarifore, ndërsa investitorët e huaj do ta trajtonin Shqipërinë si pjesë të hapësirës ekonomike të BE-së. Kjo do të ndihmonte integrimin e ekonomisë shqiptare në zinxhirët europianë të prodhimit dhe shërbimeve.

Njëkohësisht, Shqipëria do të përfitonte fonde shumë më të mëdha krahasuar me instrumentet aktuale të para-anëtarësimit, duke pasur akses në fondet strukturore, bujqësore dhe infrastrukturore të BE-së. Interes strategjik edhe për BE-në

Nga perspektiva e Bashkimit Europian, anëtarësimi i pjesshëm shihet si një mënyrë për të stabilizuar Ballkanin Perëndimor, për ta lidhur më fort me ekonominë europiane dhe për të reduktuar ndikimin e aktorëve të tjerë gjeopolitikë, pa marrë menjëherë vendime politike të ndjeshme për zgjerimin e plotë.

Nga ana e vendeve kandidate, ky model shihet si një alternativë për të mos humbur edhe një dekadë tjetër në pritje, në një kohë kur emigracioni dhe izolimi ekonomik po dëmtojnë perspektivën afatgjatë të rajonit.

Lëvizja e lirë dhe sfidat strukturore

Sa i përket lëvizjes së njerëzve, anëtarësimi i pjesshëm do t’u ofronte qytetarëve shqiptarë më shumë mundësi për punë, studim dhe qëndrim në BE, por ende me kufizime. Modeli krahasohet pjesërisht me atë të Norvegjisë apo Zvicrës, por në një formë më të kufizuar.

Analistët e Vjenës theksuan se, ndonëse Ballkani Perëndimor ka pasur performancë relativisht të mirë në tërheqjen e investimeve të huaja direkte dhe gëzon stabilitet makroekonomik, mungesa e konkurrueshmërisë dhe nevoja për një politikë industriale më efektive mbeten sfidat kryesore për rajonin.

Analiza vjen në një moment kyç për procesin e zgjerimit të BE-së dhe rihap debatin mbi format alternative të integrimit europian për Ballkanin Perëndimor.