Shqiptarët po martohen gjithnjë e më pak dhe po divorcohen gjithnjë e më shumë. Të dhënat më të fundit nga INSTAT dhe Drejtoria e Përgjithshme e Gjendjes Civile tregojnë se martesa në Shqipëri ka rënë në nivelin më të ulët historik, ndërsa divorcet kanë arritur kulme të paprecedenta.

Sipas statistikave zyrtare, një në tre martesa ka përfunduar në divorc gjatë vitit 2024, duke shënuar raportin më të lartë të ndarjeve të regjistruara ndonjëherë në vend.

Rënie e pandalshme e martesave

Të dhënat historike tregojnë se nga rreth 29 mijë martesa në vitin 1990, numri ka qëndruar relativisht i qëndrueshëm gjatë viteve ’90 dhe fillimit të viteve 2000, me rreth 25–27 mijë martesa në vit. Pas vitit 2004, nisi një rënie strukturore që nuk është përmbysur më.

Pas vitit 2015, trendi negativ u përshpejtua ndjeshëm, ndërsa pandemia e Covid-19 e thelloi më tej këtë prirje. Megjithatë, rënia ka vijuar edhe pas pandemisë.

Viti 2024 shënon minimumin historik, me vetëm 16 120 martesa, gati gjysma e nivelit të fillimit të viteve ’90. Ekspertët e shohin këtë jo vetëm si efekt demografik apo ekonomik, por si pasojë të emigracionit masiv të të rinjve, ndryshimit të normave sociale dhe hezitimit për formalizimin e lidhjeve.

Divorcet thyejnë çdo rekord

Në të kundërt, treguesi i divorceve ka ndjekur një trajektore rritëse për më shumë se tri dekada. Në vitin 1990, raporti ishte 9.2 divorce për 1 000 martesa, ndërsa në vitin 1997 zbriti në minimumin historik prej 5.9.

Që nga fundi i viteve ’90, divorci ka nisur një rritje të pandalshme, duke kaluar mbi 20 divorce për 1 000 martesa pas vitit 2018. Raportimi më i fundit tregon se viti 2024 shënon një rekord absolut me 29.8 divorce për 1 000 martesa, niveli më i lartë i regjistruar ndonjëherë në Shqipëri.

Ekspertët: Transformim i thellë social

Sociologu Gëzim Tushi vlerëson se këto shifra reflektojnë një transformim të thellë të strukturave sociale. Sipas tij, në vitet e para të tranzicionit, krizat ekonomike dhe mungesa e alternativave i mbanin familjet të bashkuara, ndërsa sot shqiptarët janë më të pavarur ekonomikisht dhe më të vetëdijshëm për mirëqenien personale.

Ekspertët e familjes dhe politikave sociale theksojnë se rritja e divorceve lidhet drejtpërdrejt me urbanizimin e shpejtë, emigracionin e të rinjve, presionin ekonomik mbi çiftet e reja dhe ndryshimin e normave shoqërore, ku mirëqenia individuale po prevalon mbi mbijetesën kolektive.

Sfida për gjykatat dhe shërbimet sociale

Rritja e divorceve po ushtron presion gjithnjë e më të madh mbi sistemin gjyqësor dhe shërbimet sociale. Sipas psikologëve socialë pranë gjykatave, po rritet ndjeshëm numri i çështjeve që lidhen me kujdestarinë e fëmijëve, ndarjen e pasurive dhe mbështetjen e prindërve të vetëm.

Avokatja Nexhi Beqiri thekson se shumica e divorceve të viteve të fundit vijnë nga çifte në të 40-at, të cilët nuk janë më të gatshëm të bëjnë kompromise si dikur. Sipas saj, proceset gjyqësore për këto çështje zgjasin shpesh me muaj apo vite.

Të dhënat sinjalizojnë nevojën për politika sociale dhe familjare më të forta, përballë një realiteti të ri shoqëror që po ndryshon me shpejtësi.