Tiranë, 25 janar 2026

Inteligjenca Artificiale po ndryshon me shpejtësi mënyrën se si fëmijët mësojnë, luajnë dhe ndërtojnë marrëdhënie, duke krijuar atë që ekspertët po e quajnë tashmë “Gjenerata IA”. Nga klasat e shkollave deri në dhomat e gjumit, teknologjia po hyn gjithnjë e më thellë në përditshmërinë e fëmijëve, duke sjellë një kombinim premtues përfitimesh dhe shqetësimesh serioze.

Shembujt e parë të këtij transformimi janë vërejtur në arsim. Mësuesit janë përballur me raste ku nxënësit, përmes platformave si Khan Academy, kanë përdorur asistentë me IA për të zgjidhur detyrat e shtëpisë. Sipas sondazheve të fundit, rreth 61% e nxënësve të shkollave të mesme dhe 69% e mësuesve përdorin tashmë IA për qëllime mësimore, ndërsa shumë qeveri po e integrojnë zyrtarisht atë në kurrikula.

Në SHBA, administrata federale ka nxitur shkollat të përfshijnë bazat e IA në të gjitha lëndët, ndërsa vende si Singapori, Kina dhe Belgjika kanë nisur programe kombëtare që nga cikli fillor. Në disa raste, teknologjia ka dhënë rezultate konkrete: studime nga Banka Botërore dhe Google tregojnë përmirësime të ndjeshme në lexim dhe gjuhë të huaja te nxënësit që përdorin mjete me IA.

Megjithatë, entuziazmi shoqërohet edhe me skepticizëm. Prindërit dhe vetë nxënësit shprehin shqetësime se përdorimi i tepruar i IA mund të dëmtojë të menduarit kritik dhe aftësinë për të zgjidhur probleme në mënyrë të pavarur. Studime akademike kanë treguar se nxënësit që mbështeten vazhdimisht te IA shfaqin aktivitet më të ulët mendor gjatë detyrave krijuese dhe ndihen më pak autorë të punës së tyre.

Përtej shkollës, IA po riformëson edhe mënyrën se si fëmijët argëtohen. Videolojëra, lodra inteligjente dhe “shokë” virtualë me IA po bëhen gjithnjë e më të zakonshëm. Disa lodra reagojnë ndaj zërit dhe emocioneve, krijojnë histori të personalizuara ose bisedojnë me fëmijët, ndërsa chatbot-ët po përdoren nga adoleshentët jo vetëm për argëtim, por edhe për biseda personale.

Ekspertët paralajmërojnë se këto ndërveprime mund të krijojnë varësi emocionale dhe të zëvendësojnë marrëdhëniet reale. Studime ndërkombëtare tregojnë se një pjesë e adoleshentëve ndihen më rehat të flasin me IA sesa me prindërit apo mësuesit, duke ngritur pikëpyetje për ndikimin afatgjatë në zhvillimin emocional dhe social.

Përballë këtyre sfidave, rregullatorët në SHBA, Evropë dhe Kinë kanë nisur të forcojnë mbikëqyrjen, duke kërkuar masa mbrojtëse për fëmijët dhe transparencë nga kompanitë teknologjike. Ndërkohë, vetë kompanitë po zhvillojnë versione të veçanta të produkteve të tyre për të miturit, me kontrolle prindërore dhe kufizime shtesë.

Ekspertët e zhvillimit të fëmijëve theksojnë se, pavarësisht avancimit teknologjik, mësimi në klasë dhe ndërveprimi njerëzor mbeten thelbësore. Inteligjenca Artificiale mund të jetë një ndihmë e fuqishme, por jo një zëvendësim për marrëdhëniet reale, sfidat emocionale dhe përvojat që formësojnë fëmijërinë.

Teksa Gjenerata IA po rritet, pyetja kryesore mbetet e hapur: si të shfrytëzohen përfitimet e teknologjisë pa rrezikuar zhvillimin mendor, emocional dhe shoqëror të fëmijëve.