NASA po përgatitet të dërgojë për herë të parë pas më shumë se 50 vitesh astronautë rreth Hënës, në kuadër të misionit Artemis II, i planifikuar të nisë jo më herët se fillimi i muajit shkurt. Megjithatë, përpara këtij hapi historik, anija hapësinore Orion është vënë në qendër të debatit mes ekspertëve, për shkak të shqetësimeve që lidhen me performancën e mburojës termike gjatë rikthimit në Tokë.

Misioni Artemis II parashikon që katër astronautë – Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch dhe astronauti kanadez Jeremy Hansen – të kryejnë një fluturim rreth Hënës pa u ulur në sipërfaqe, duke testuar për herë të parë Orionin me ekuipazh njerëzor.

Çështja e mburojës termike

Shqetësimi kryesor lidhet me mburojën termike të Orionit, komponenti që mbron kapsulën dhe astronautët nga temperaturat ekstreme gjatë hyrjes në atmosferën e Tokës, të cilat mund të kalojnë 2.700 gradë Celsius.

Gjatë misionit testues Artemis I në vitin 2022, i cili u krye pa astronautë, mburoja termike pësoi dëmtime të papritura. Në vend që materiali mbrojtës të gërryhej gradualisht, siç ishte parashikuar, u vunë re çarje dhe humbje të copave të mëdha të materialit, duke ngritur pikëpyetje mbi sjelljen e tij në kushte reale fluturimi.

NASA nisi një hetim të thelluar dhe, pas disa muajsh analizash, arriti në përfundimin se problemi lidhej me përshkueshmërinë e materialit Avcoat, i cili nuk lejonte largimin e gazrave të krijuar gjatë nxehtësisë ekstreme. Ky presion i brendshëm mendohet se çoi në çarje dhe dëmtime strukturore.

Vendimi i NASA-s dhe ndryshimi i trajektores

Megjithë këto gjetje, NASA ka vendosur të mos e zëvendësojë mburojën termike për Artemis II, duke argumentuar se ndryshimet strukturore në këtë fazë do të sillnin rreziqe dhe vonesa shtesë. Në vend të kësaj, agjencia ka modifikuar trajektoren e rikthimit në Tokë, duke e bërë hyrjen në atmosferë më të drejtpërdrejtë dhe me ekspozim më të shkurtër ndaj nxehtësisë maksimale.

Sipas NASA-s, ky ndryshim ul ndjeshëm stresin termik mbi mburojën dhe rrit margjinat e sigurisë për ekuipazhin. “Siguria e astronautëve është prioritet absolut”, kanë theksuar drejtues të programit Artemis, duke shtuar se vendimi është marrë pas testimesh, simulimesh dhe vlerësimesh të shumta teknike.

Edhe komandanti i misionit, Reid Wiseman, është shprehur publikisht i bindur se problemi është kuptuar dhe se Orion është i sigurt për fluturim me ekuipazh.

Zëra kritikë nga brenda komunitetit shkencor

Megjithatë, jo të gjithë ekspertët ndajnë të njëjtin optimizëm. Disa ish-astronautë dhe inxhinierë të NASA-s kanë shprehur rezerva, duke argumentuar se ndryshimi i trajektores nuk e zgjidh rrënjësisht problemin e materialit dhe se sjellja e mburojës termike mbetet e vështirë për t’u parashikuar plotësisht.

Sipas tyre, edhe nëse misioni përfundon pa incidente, rreziku i mbetur nuk duhet nënvlerësuar. Ata theksojnë se historia e fluturimeve hapësinore ka treguar se sukseset e përsëritura ndonjëherë mund të krijojnë një ndjenjë sigurie të tepruar.

Nga ana tjetër, ekspertë të përfshirë në analizat e NASA-s vlerësojnë se Orion ka shtresa shtesë mbrojtjeje strukturore, të cilat mund të përballojnë përkohësisht temperaturat ekstreme edhe në skenarë më të pafavorshëm se parashikimet aktuale. Një hap kyç për programin Artemis

Artemis II konsiderohet një test vendimtar për ambicien afatgjatë të NASA-s për rikthimin e njeriut në Hënë dhe, më tej, për misione drejt Marsit. Çdo vendim që merret në këtë fazë do të ndikojë drejtpërdrejt jo vetëm në sigurinë e ekuipazheve të ardhshme, por edhe në besueshmërinë e programit.

Ndërsa përgatitjet për nisje vijojnë dhe vlerësimet finale të gatishmërisë janë në proces, debati mbi balancën mes rrezikut dhe përparimit teknologjik mbetet i hapur. Vetë drejtues dhe ekspertë të NASA-s pranojnë se fluturimet hapësinore nuk janë kurrë pa rrezik – por qëllimi, sipas tyre, është që ky rrezik të kuptohet dhe të menaxhohet në nivelin më të ulët të mundshëm.