kriza e Groenlandës dhe marrëveshja e Davosit: si Trump doli fitues dhe pse Europa mbeti në ndjekje

Për disa javë, skenari i një përplasjeje të hapur mes Shteteve të Bashkuara dhe Europës dukej më real se kurrë. Donald Trump kishte kërcënuar publikisht se do ta merrte me forcë Groenlandën dhe paralajmëronte tarifa të reja doganore ndaj tetë vendeve evropiane. Qeveria autonome e ishullit përgatitej për “skenarin më të keq”, ndërsa Danimarka druhej se mund të humbiste kontrollin mbi territorin e saj strategjik në Arktik. Në qarqet diplomatike dhe mediatike perëndimore flitej madje për fundin e Aleancës Atlantike.

Në fund, kriza nuk shpërtheu. Në Forumin Ekonomik Botëror në Davos, presidenti amerikan njoftoi arritjen e një “marrëveshjeje kornizë” me Sekretarin e Përgjithshëm të NATO-s, Mark Rutte. Pas këtij deklarimi, tensionet politike u ulën ndjeshëm dhe tregjet financiare reaguan pozitivisht. Megjithatë, pas këtij kompromisi fshihet një histori që po riformëson ekuilibrat ndërkombëtarë dhe që ka prodhuar fitues e humbës të qartë.

Trump, arkitekti i presionit dhe përfitimit

Strategjia e Donald Trump ishte e njohur: rritje e tensionit maksimal për të imponuar kushte. Ashtu si me tarifat doganore një vit më parë, edhe në rastin e Groenlandës, ai përdori kërcënimin si instrument negociues. Edhe pse në fillim pak diplomatë besonin se SHBA-të do të shkonin deri në një ndërhyrje ushtarake, perceptimi ndryshoi pas disa lëvizjeve konkrete në politikën e jashtme amerikane dhe refuzimit të hapur të kompromisit danez për baza ushtarake pa prekur sovranitetin e ishullit.

Negociatat e udhëhequra nga NATO përfunduan duke i dhënë Uashingtonit thelbin e asaj që kërkonte. Groenlanda pritet të përfshihet në planin strategjik “Golden Dome”, një mburojë hapësinore e projektuar për të interceptuar raketa që mund të vijnë nga Arktiku, kryesisht nga Rusia, Kina apo Koreja e Veriut. Pa e marrë zyrtarisht pronësinë e ishullit, SHBA-të sigurojnë prani dhe kontroll strategjik në një nga zonat më të ndjeshme gjeopolitike të dekadave të ardhshme.

Në plan politik, Trump konsolidoi edhe një herë imazhin e tij si figura qendrore e rendit të ri ndërkombëtar, duke e detyruar NATO-n dhe aleatët evropianë të përshtaten me axhendën e tij.

Rutte dhe shpëtimi i NATO-s

Për Mark Rutte-n, kjo krizë ishte një provë vendimtare. Pas kritikave të forta që kishte marrë në të shkuarën për raportin e tij me Trump-in, këtë herë Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s veproi me pragmatizëm. Ai punoi ngushtë me liderët kryesorë evropianë, duke shmangur një përplasje të drejtpërdrejtë dhe duke e zhvendosur debatin nga sovraniteti në “sigurinë e Arktikut”.

Kompromisi i ndërtuar nga Rutte merr parasysh shqetësimet e Danimarkës dhe Groenlandës, por i jep SHBA-ve hapësirë të gjerë veprimi ushtarak. Nëse kjo linjë konfirmohet, NATO jo vetëm që shmang një krizë ekzistenciale, por del edhe më e konsoliduar në Arktik, me investime të reja nga vendet nordike, Britania e Madhe dhe Gjermania.

Europa, mes lehtësimit dhe varësisë

Për Europën, rezultati është ambivalent. Kryeministri i Groenlandës kishte paralajmëruar hapur për rrezikun e ndërhyrjes ushtarake amerikane, ndërsa Danimarka kërkoi mbështetje simbolike nga partnerët evropianë, por mori përgjigje të vakëta. Në fund, liderët e BE-së u detyruan të ndjekin ritmin dhe taktikat e Trump-it.

Sot ka lehtësim në Bruksel dhe në kryeqytetet evropiane, sepse një përplasje e hapur u shmang. Por shumë analistë theksojnë se Europa arriti kryesisht të “kufizojë dëmin”, jo të diktojë drejtimin. Siç u shpreh kryeministri kanadez Mark Carney në Davos, fuqitë e mesme do të duhet të bashkëpunojnë më ngushtë për të ndërtuar hapësira autonomie, në një botë gjithnjë e më të dominuar nga rivaliteti mes SHBA-së, Rusisë dhe Kinës.

Kriza e Groenlandës u mbyll pa armë, por la pas një mesazh të qartë: në rendin e ri global, presioni shpërblehet dhe Europa ende po mëson si të reagojë.Corriere della Sera