Deklaratat dhe presioni i Presidentit Donald Trump për të marrë nën kontroll Groenlandën, të shoqëruara me kërcënime për tarifa të reja ndaj Europës, kanë shkaktuar shqetësim serioz te aleatët më të afërt të SHBA-së dhe po testojnë rëndë themelet e aleancës së NATO-s, e cila deri tani konsiderohej e qëndrueshme.

Trump ka paralajmëruar një përplasje të gjerë tregtare me Europën, duke përdorur tarifa ndëshkuese si mjet presioni për të arritur objektivin e tij mbi Groenlandën. Kjo qasje ka ngritur alarmin në kryeqytetet europiane, ku zyrtarë të lartë paralajmërojnë për një përçarje të thellë me Uashingtonin, analizon AP.

Të martën, drejtuesja e Komisionit Europian e cilësoi vendimin e Trump për vendosjen e tarifave të reja ndaj tetë vendeve të BE-së si një “gabim” dhe vuri në dyshim besueshmërinë e presidentit amerikan. Presidenti francez Emmanuel Macron deklaroi se Bashkimi Europian mund të kundërpërgjigjet duke përdorur një nga instrumentet e tij më të forta ekonomike, të njohur jozyrtarisht si “bazuka tregtare”.

Tensionet në rritje lidhur me Groenlandën dhe rreziku i një lufte të re tregtare SHBA–BE ndikuan menjëherë edhe në tregjet financiare, ku investitorët globalë reaguan me pasiguri dhe bursat në Wall Street shënuan rënie.

Trump është i njohur për strategjinë e tij të rritjes së presionit për të negociuar nga një pozicion force. Të martën, në përvjetorin e inaugurimit të tij, ai u nis nga Uashingtoni drejt Forumit Ekonomik Botëror në Davos të Zvicrës, një skenë ku mund të përpiqet të zbusë tensionet që vetë i ka ndezur.

Megjithatë, udhëheqësit europianë po tregojnë vendosmëri të fortë, duke u rreshtuar hapur në mbrojtje të Danimarkës dhe sovranitetit të saj mbi Groenlandën. Ky qëndrim i ashpër mund ta bëjë më të vështirë për Trump gjetjen e një zgjidhjeje të shpejtë. Kryeministri i Groenlandës ka kërkuar respekt për integritetin territorial dhe ka theksuar se e drejta ndërkombëtare “nuk është lojë”.

“Do ta zgjidhim disi” Gjatë një daljeje të pazakontë në sallën e konferencave të Shtëpisë së Bardhë, Trump foli gjatë teksa tregjet binin. I pyetur se deri ku ishte i gatshëm të shkonte për të siguruar Groenlandën, ai u përgjigj shkurt: “Do ta merrni vesh”. Në një moment, ai e ngatërroi Groenlandën me Islandën.

Megjithatë, Trump la të kuptohet se një marrëveshje është e mundur, duke thënë se beson se mund të arrihet një zgjidhje që do ta kënaqë si NATO-n ashtu edhe Shtetet e Bashkuara, pa dhënë detaje konkrete.

Ai vlerësoi rritjen e shpenzimeve ushtarake nga NATO, por njëkohësisht vuri në dyshim angazhimin e aleatëve për të mbrojtur interesat amerikane, duke sugjeruar se SHBA-ja shpesh pritet të ndërhyjë për të tjerët, pa pasur garanci se do të ndodhë e kundërta.

Presidentja e Komisionit Europian, Ursula von der Leyen, reagoi ndaj njoftimit të Trump se duke nisur nga shkurti do të vendoset një taksë 10% mbi importet nga tetë vende europiane që mbështesin Danimarkën. Ajo theksoi se BE dhe SHBA kanë arritur një marrëveshje tregtare korrikun e kaluar dhe se “një marrëveshje është një marrëveshje”.

Ajo shtoi se BE i konsideron amerikanët jo vetëm aleatë, por edhe miq, dhe paralajmëroi se një përshkallëzim i konfliktit do t’u shërbente vetëm kundërshtarëve strategjikë të të dyja palëve. Von der Leyen garantoi se përgjigjja e BE-së do të jetë e bashkuar, e vendosur dhe proporcionale.

Ky qëndrim i fortë shënon një ndryshim nga strategjia e mëparshme e shumë liderëve europianë, të cilët pas rikthimit të Trump në pushtet kishin zgjedhur një qasje më të butë, duke kërkuar kompromis përmes diplomacisë së heshtur.

Trump argumenton se SHBA ka nevojë për Groenlandën për të frenuar kërcënime të mundshme nga Kina dhe Rusia. Por insistimi i tij se vetëm zotërimi amerikan i ishullit është i pranueshëm po vë në provë durimin e Europës.

Kryeministrja daneze Mette Frederiksen paralajmëroi se “më e keqja mund të jetë ende përpara”, duke theksuar se Danimarka ka kërkuar gjithmonë bashkëpunim dhe jo konflikt.

“Duhet respekt për të drejtën ndërkombëtare” Kryeministri i Groenlandës, Jens-Frederik Nielsen, deklaroi nga kryeqyteti Nuuk se respektimi i së drejtës ndërkombëtare dhe integritetit territorial duhet të jetë bazë për vendet demokratike perëndimore. Ai falënderoi BE-në për mbështetjen dhe theksoi se bashkëpunimi është i mundur vetëm mbi bazën e respektit të ndërsjellë.

Kërcënimet e Trump kanë shkaktuar zemërim dhe një valë aktiviteti diplomatik në Europë, ku po shqyrtohen masa kundërpërgjigjeje, përfshirë tarifa ndëshkuese dhe përdorimin e instrumentit të BE-së kundër presionit ekonomik.

Presidenti Macron paralajmëroi në Davos se tarifat e reja mund ta detyrojnë BE-në ta përdorë për herë të parë këtë mekanizëm kundër SHBA-së, duke e quajtur situatën “të çmendur”, në një kohë kur fokusi duhet të ishte paqja në Ukrainë.

Trump, nga ana e tij, minimizoi kërcënimet europiane në një intervistë televizive, duke thënë se çdo masë kundër SHBA-së do të përballej me një përgjigje të barabartë.

Ndërkohë, kryeministri kanadez Mark Carney paralajmëroi se bota ndodhet në një “çarje” të thellë të rendit ndërkombëtar dhe jo thjesht në një periudhë tranzicioni. Kryeministri belg Bart De Wever deklaroi se Europa nuk mund të jetë “skllave” e Trump.

Në sfond, mbështetësit europianë të Groenlandës po shqyrtojnë edhe forcimin e pranisë ushtarake në Arktik për të garantuar sigurinë e rajonit. Nga Moska, ministri i Jashtëm rus mohoi çdo synim kërcënues ndaj Groenlandës, ndërsa e cilësoi atë si një “trashëgimi koloniale” të Danimarkës.

I pyetur nëse do të përdorte mjete të tjera nëse Gjykata e Lartë amerikane do t’i ndalonte tarifat, Trump u përgjigj se SHBA ka “alternativa të tjera”, pa sqaruar më tej dhe pa komentuar mbi përdorimin e forcës.

Foto: AP