Nga Ion Wells – BBC

Vendimi i presidentit amerikan Donald Trump për të ndërhyrë ushtarakisht në Venezuelë dhe për të rrëzuar nga pushteti Nicolás Maduro shënon një përshkallëzim të rrallë dhe të rrezikshëm të politikës amerikane në Amerikën Latine.

Venezuela u zgjua papritur nga shpërthime të fuqishme që tronditën kryeqytetin Karakas, pas sulmeve amerikane ndaj infrastrukturës ushtarake. Paralelisht, qeveria venezueliane u përball me realitetin se ndërhyrja ushtarake amerikane dhe ndryshimi i regjimit nuk ishin më thjesht një kërcënim teorik.

Presidenti Trump njoftoi se Maduro ishte kapur dhe nxjerrë jashtë vendit, ku tashmë përballet me akuza në SHBA për armë dhe trafik droge.

Kjo është hera e parë që SHBA ndërhyn drejtpërdrejt ushtarakisht në Amerikën Latine që nga viti 1989, kur pushtoi Panamanë për të rrëzuar Manuel Noriega. Ashtu si atëherë, edhe tani Uashingtoni e justifikon veprimin si pjesë të luftës kundër trafikut të drogës dhe kriminalitetit.

SHBA e ka akuzuar prej vitesh Maduro-n se drejton një organizatë kriminale, akuza që ai i ka mohuar vazhdimisht. Uashingtoni ka shpallur si organizatë terroriste të huaj të ashtuquajturin “Karteli i Diellëve”, term që përdoret për një rrjet zyrtarësh të lartë venezuelianë të dyshuar për trafik droge dhe aktivitete të paligjshme.

Qeveria e Maduro-s është akuzuar gjithashtu për shkelje të rënda të të drejtave të njeriut. Në vitin 2020, hetues të OKB-së deklaruan se autoritetet venezueliane kishin kryer “shkelje flagrante” që përbënin krime kundër njerëzimit, përfshirë ekzekutime jashtëgjyqësore, tortura dhe zhdukje me forcë. Qindra të burgosur politikë janë regjistruar nga organizatat e të drejtave të njeriut.

Operacioni i fundit, që goditi drejtpërdrejt një kryeqytet sovran, përfaqëson një ndryshim dramatik në angazhimin amerikan në rajon. Ai shihet si një fitore e madhe për figurat më agresive brenda administratës Trump, të cilat prej kohësh argumentonin se vetëm ndërhyrja e drejtpërdrejtë mund ta largonte Maduro-n nga pushteti.

SHBA nuk e njeh Maduro-n si president legjitim që nga zgjedhjet e vitit 2024, të cilat u cilësuan as të lira dhe as të ndershme nga vëzhguesit ndërkombëtarë. Opozita publikoi rezultate elektronike që, sipas saj, tregonin fitore dërrmuese të kandidatit të saj, ndërsa liderja kryesore e opozitës, María Corina Machado, u ndalua të kandidonte.

Nga ana tjetër, qeveria venezueliane e sheh këtë ndërhyrje si konfirmim të pretendimeve të saj të vjetra se synimi final i SHBA-së është ndryshimi i regjimit dhe përvetësimi i rezervave gjigante të naftës së vendit. Akuza që u përforcuan pas sekuestrimit nga SHBA i disa cisternave të naftës venezueliane.

Sulmet dhe kapja e Maduro-s vijnë pas muajsh përshkallëzimi ushtarak amerikan në rajon, me dislokimin më të madh të forcave në dekada: avionë luftarakë, mijëra trupa, helikopterë dhe anija më e madhe luftarake në botë. Janë kryer dhjetëra sulme ndaj anijeve të dyshuara për trafik droge, me mbi 110 viktima.

Megjithatë, mbetet e paqartë se çfarë do të ndodhë tani brenda Venezuelës. SHBA do të dëshironte që pushtetin ta merrte opozita, e udhëhequr nga María Corina Machado ose kandidati Edmundo González, por edhe kritikë të fortë të Maduro-s paralajmërojnë se kjo nuk do të jetë e lehtë.

Regjimi kontrollon gjyqësorin, Gjykatën e Lartë, ushtrinë dhe ka mbështetjen e grupeve paramilitare të armatosura, të njohura si “colectivos”. Ka frikë se ndërhyrja amerikane mund të çojë në fragmentim të dhunshëm dhe një luftë të zgjatur për pushtet.

Edhe brenda opozitës ka ndarje, dhe jo të gjithë mbështesin një tranzicion të udhëhequr nga Machado apo bashkëpunimin me Trump.

Ndërkohë, vetë Trump po ndjek një linjë gjithnjë e më ndërhyrëse në rajon, nga mbështetja financiare për Argjentinën, presioni ndaj Brazilit, deri te ndërhyrja ushtarake në Venezuelë. Edhe pse ka më shumë aleatë rajonalë se më parë, vende të rëndësishme si Brazili dhe Kolumbia nuk mbështesin ndërhyrjen ushtarake.

Madje, edhe brenda bazës së tij politike në SHBA ka pakënaqësi, pasi shumë mbështetës të Trump kundërshtojnë këtë ndërhyrje, duke kujtuar premtimin e tij për “America First”.

Për aleatët më të afërt të Maduro-s, ngjarjet e fundit ngrenë frikëra serioze për të ardhmen e tyre, pasi shumë prej tyre mund të mos pranojnë një tranzicion pa garanci për mbrojtje nga ndjekja penale.