SHBA | 31 tetor 2025

Presidenti amerikan Donald Trump ka urdhëruar ushtrinë që të rifillojë menjëherë testimet bërthamore, duke i dhënë fund një pauze 33-vjeçare dhe duke ndezur shqetësime për rikthimin e garës bërthamore në skenën ndërkombëtare. Vendimi u mor disa minuta para takimit të tij me Presidentin kinez Xi Jinping, duke shënuar një sinjal të fortë gjeopolitik.

Testet bërthamore u ndërprenë dekada më parë për shkak të pasojave shëndetësore dhe mjedisore që shkaktuan në zonat ku u kryen, si në Paqësor dhe Kazakistan. Traktati Gjithëpërfshirës për Ndalimin e Testeve Bërthamore i vitit 1996 i dha fund zyrtarisht eksperimenteve me shpërthime bërthamore, megjithëse SHBA nuk e ka ratifikuar atë kurrë.

Historikisht, që prej vitit 1945 deri në vitin 1996, janë kryer mbi 2,000 teste bërthamore në botë. SHBA kryesoi me 1,032 teste, e ndjekur nga Bashkimi Sovjetik me 715, Franca me 210, Britania dhe Kina me nga 45 teste secila. Testimi i fundit amerikan u krye në vitin 1992, ndërsa Rusia e ndërpreu atë në vitin 1990. Që prej asaj kohe, vetëm tri vende kanë kryer testime: India, Pakistani dhe Koreja e Veriut.

Vendimi i Trump shihet si një përpjekje për të demonstruar forcë strategjike ndaj Rusisë dhe Kinës, të cilat po modernizojnë arsenalet e tyre bërthamore. Ekspertët theksojnë se testimet u ndalën për të mbrojtur shëndetin publik, mjedisin dhe për të ulur tensionet mes fuqive të mëdha.

Megjithatë, rikthimi i testeve ngrit rreziqet e një spirale të re armësh bërthamore. Rusia ka paralajmëruar se do të reagojë me të njëjtën masë nëse SHBA rifillon testimet, ndërsa Kina mund të përfitojë më së shumti, pasi ka kryer shumë më pak teste historikisht dhe ka më pak të dhëna teknike mbi arsenalin e saj.

Sipas Federatës së Shkencëtarëve Amerikanë, arsenali global bërthamor përfshin rreth 12,000 koka. Rusia mban rreth 5,459, SHBA rreth 5,177, ndërsa India, Pakistani, Izraeli dhe Koreja e Veriut disponojnë rezerva më të vogla. Ndërkohë, të tre fuqitë kryesore – SHBA, Rusia dhe Kina – janë në fazë të avancuar modernizimi të armëve të tyre bërthamore.

Ekspertët theksojnë se rikthimi i testeve nuk është vetëm çështje teknike, por kryesisht politike. Ai do të shënonte një kthesë të rrezikshme në sigurinë globale, duke i rikthyer botës skenarin e konkurrencës bërthamore të Luftës së Ftohtë.