Zbulimet arkeologjike në vendin e ish-shkollës ‘Gjergj Kastrioti’, Durrësi pret ende vendimin e

Durrës – Reshjet e dendura të javës së kaluar kanë përmbytur pjesërisht kuadratet e gërmimit arkeologjik në territorin ku dikur ngrihej shkolla e mesme “Gjergj Kastrioti” në Durrës. Pavendosmëria për të ardhmen e këtij siti ka lënë nxënësit dhe mësuesit prej pesë vitesh në godina alternative, në pritje të një vendimi përfundimtar nga Këshilli Kombëtar i Trashëgimisë Kulturore (KKTK).

Specialistët kanë marrë masa për të ruajtur mozaikët dhe gjetjet e tjera me vlerë historike, ndërkohë që sasia e madhe e ujërave ka depërtuar në disa prej hapësirave të zbuluara. Përpos sigurimit të sistemit të kanalizimeve në zonë, mënyra e administrimit të plotë të këtyre objekteve arkeologjike mbetet ende e paqartë.

Zbulimet arkeologjike në ish-shkollën “Gjergj Kastrioti”

Gjatë gërmimeve të kryera në një sipërfaqe prej 1.200 metrash katrorë, arkeologët zbuluan objekte të rëndësishme, mes të cilave:

Terme (banjot e lashta romake);

Tre mozaikë në gjendje shumë të mirë dhe një tjetër i dëmtuar;

Afreske që shërbenin si faqe anësore për pishinat;

Rreth 300 monedha të periudhave të ndryshme, që hedhin dritë mbi zhvillimet ekonomike të Durrësit ndër shekuj.

Nga studimet e para, rezulton se bëhet fjalë për një vilë romake me një sipërfaqe totale që mund të arrijë deri në 2.500 metra katrorë. Vila ndodhet rreth 300 metra larg amfiteatrit antik, çka i shton mundësitë për një rrugë turistike që mund të nisë nga amfiteatri dhe të vijojë drejt bregdetit.

Pse ende nuk është marrë një vendim?

Megjithëse relacioni profesional mbi gërmimet arkeologjike është dorëzuar që gjashtë muaj më parë, KKTK ende nuk ka vendosur nëse do të ruajë plotësisht zbulimin e deritanishëm, apo do të lejojë rindërtimin (qoftë edhe pjesërisht) të shkollës së dëmtuar nga tërmeti i vitit 2019. Përplasje të mundshme midis interesit për ruajtjen e trashëgimisë dhe nevojave për infrastrukturë arsimore duket se kanë stopuar punimet.

Kostoja e pezullimit dhe pasojat për nxënësit

Fondi prej 237 milionë lekësh, financim i Bashkimit Evropian dhe PNUD-it, ishte parashikuar për ndërtimin e ri të shkollës “Gjergj Kastrioti”. Projekti fillestar parashikonte përfundimin e punimeve që në vitin 2023, por ato u bllokuan për shkak të zbulimeve arkeologjike. Aktualisht, nga 49 institucionet arsimore të dëmtuara nga tërmeti i 2019-s, në Bashkinë e Durrësit kanë mbetur vetëm dy të pandërtuara, mes tyre dhe kjo shkollë.

Nxënësit dhe mësuesit vazhdojnë procesin mësimor në institucione alternative, në kushte shpesh jo optimale. Shumë ish-nxënës si Fatmir Tila kujtojnë me nostalgji godinën e vjetër, e cila u dëmtua një vit pas festimeve të 50-vjetorit të ndërtimit. “Vajza ime u diplomua formalisht në këtë shkollë, por nuk arriti kurrë ta shohë ndërtesën e vjetër ‘Gjergj Kastrioti’,” tregon ai.

Çfarë pritet më tej

Grupi prej 25 arkeologësh dhe konservuesish, i drejtuar nga prof. Luan Përzhita, është i bindur se zbulimet duhet të konservohen tërësisht. Ndërkaq, ende nuk ka një përgjigje zyrtare nga KKTK nëse kjo trashëgimi kulturore do të integrohet në një park arkeologjik ose nëse një pjesë do të bëhet e aksesueshme për publikun, duke i hapur rrugë edhe ndërtimit të shkollës në një formë të përshtatur.

Institucionet vendore dhe qendrore, përfshirë Bashkinë e Durrësit dhe Ministrinë e Ekonomisë, Kulturës dhe Inovacionit, kanë treguar interes për vazhdimin e ekspeditës dhe për ruajtjen e pasurisë arkeologjike, por një vendim i unifikuar mbetet në duart e KKTK-së. Për momentin, nxënësit presin rikthimin në shkollën e tyre, ndërsa komuniteti i Durrësit shpreson në një zgjidhje që të harmonizojë edukimin me ruajtjen e trashëgimisë kulturore.