New York, NOA.al- Një libër himnesh fetare, libër i botuar në vitin 1640, besohet të jetë libri i parë i shtypur ndonjëherë në atë që është tani quhet Shtetet e Bashkuara të Amerikës, libër që është do të dalë në ankand, dhe që mund të shitet për më shumë se 30 milionë dollarë.

Vetëm 11 kopje të librit "Psalmi Bay" mbijetojnë në total dhe të gjitha gjenden në bibliotekën e Kishës së Vjetër të Bostonit Jugor e cila ka autorizuar shitjen e një prej dy kopjeve të saj në 26 nëntor, nga Sotheby.

“Është një libër spektakolar, padyshim, një nga librat më të rëndësishme në historinë e këtij kombi”, tha Nancy Rev Taylor, ministër i lartë dhe CEO i kishës Kisha e Vjetër të Bostonit Jugorë , e cila është themeluar në vitin 1669. Samuel Adams ishte një anëtar dhe Benjamin Franklin është pagëzuar në atë kishë.

Më herët kisha kishte në pronësi të pesë kopjet të cilat ishin 6-nga-5-inch, çdo libër himnesh fetarë. Njëra është tani në Bibliotekën e Kongresit, një tjetër në Yale University dhe një i tretë në Universitetin Broën.

Libri u botua në Kembrixh, Massachusetts, nga udhëheqësit puritanë në koloninë e Gjirit të Masaçusetsit. Ai erdhi vetëm 20 vjet pasi Pelegrinët zbarkuan në Plymouth.

Libër himnesh fetare ishte menduar të jetë një përkthim besnik në anglisht i Psalmet origjinale hebraike – puritanët besohet se perifrazojnë thëniet e përzgjedhura që do të kompromentonte shpëtimin e tyre. 1700 kopje u shtypën në një shtyp të dërguara deri në Londër.

Në një faqe të “zverdhur” të bie në sy titulli i stolisur me ngjyra dekorative, ku thuhet: “Booke Whole e Psalmes,” e përkthyer besnikërisht në versionin anglezë. Në fund, ai thotë: "Imprinted 1640".

Historianët besojnë se një almanak mund të ketë ardhur i shtypur para Librit Psalmi Bay. Por Mark Dimunation, shefi i librave të rralla dhe të koleksioneve të veçanta në Bibliotekën e Kongresit, thotë se almanaku ishte më shumë një pamflet ose një format më të madh sesa një libër. Asnjë kopje e Almanakut nuk ekziston sot. Ai vë në dukje se në Amerikë, në përgjithësi, librat u shtypën në atë që tani është Meksika, qysh në fillim të vitit 1539.

Libri Psalmi Bay është “Një pjesë portreti. Është fillimi i Amerikës së shkolluar. Poezia amerikane, spiritualiteti amerikan dhe faqe të shtypura të gjitha llojet e kombinuar do të gjejnë veten të vendosur në një vëllim të vetëm. Por ka edhe diçka shumë më modeste dhe për të u përulur në lidhje me këtë pjesë, e cila e bën të gjitha mbijetesën e saj më të jashtëzakonshme," tha Dimunation, duke vënë në dukje se ky është hymn siç ishin librat e parë utilitar.

Herën e fundit një kopje e këtij libri erdhi në bllok në ankand në vitin 1947, dhe është shitur për një çmim rekord prej ankand 151 000 dollarë. Në atë kohë, ajo tejkaloi çmimet në ankand për Bibël Gutenberg, Folio Parë e Shekspirit dhe John James Audubon "Zogjtë e Amerikës".

Libri Psalmi Bay pritet të sjellë më shumë se 15 milionë dollarë në çdo ankand.

Një nga njëmbëdhjetë të kopjeve të "mbijetuara" të "Librit Psalmi i Bregut – Bay Psalm Book",  – është libri i parë i shtypur në atë që është tani në Shtetet e Bashkuara, dhe në botë konsiderohet si një nga librat më të vlefshme- Libër ky i cili thuhet se do të jetë në funksion publik nga e premtja deri të dielën në Sotheby në Nju Jork, paraprakisht në një ankand që fillon këtë nëntor, ku libri pritet të marr më shumë se 15 milionë dollarë, për çdo ankand.

Kopja origjinale është një nga dy veprat e asaj kohe që përkiste Kishës së Vjetër të Bostonit të Jugut, e cila ngjalli polemika të ashpra në dhjetor me vendimin për të shitur librin në mënyrë që të paguajnë për mirëmbajtjen e Kishës në ri-ndërtimin e saj aktual. Pas ankandit në Nju Jork, libri do të udhëtojë për në Filadelfia, Çikago, Los Angeles dhe Dallas përpara se të kthehej për tu vendosur në një ekspozitë publike në Nju Jork, në javën e Ditës së Falenderimeve – Thanksgiving .

"Librit Psalmi i Bregut – Bay Psalm Book" , kopjet e të cilit janë të shtypura në një botim origjinal arritën në 1700 në Kembrixh në vitin 1640 nga Stephen Daye, ishte menduar si një libër që parafrazohej ngushtë nga hebraishtja origjinale, ose si ajo e puritanënve e sjellë nga Anglia, u miratua shpejt nga pothuajse çdo besimtar i krishterë në Masaçusets.

Prej atëhere thuhet se :"Nuk ka shembull tjetër që ky libër është shfaqur në ankand që nga viti 1947, kur ai libër shitet për një çmim të shumëfishtë por jo më "shumë" se çmimet për Bibëlën Gutenberg dhe Folio e Parë, e Shekspirit", sipas Sotheby.

"Librit Psalmi i Bregut – Bay Psalm Book" është një gjë e rrallë dhe mitike," thotë David Redden , kryetari i Biblotekës Kombëtare, departamentit të ankandve të librave me vlerë në SHBA, në një deklaratë duke shtuar se : "Megjithatë, ky libër që është këtu sot, dhe ka mbijetuar duhet theksuar se është një libër modest nga të paktët të shtypura në botën e librit amerikanë, por është një libër për të personifikuar vlerat që krijuan kombin tonë:. Liria politike dhe liria fetare", thotë Redden.

Kisha e Vjetër e Jugut, e themeluar në vitin 1669, ka një histori të lavdishme në mënyrë të barazvlefshme, duke përfshirë, miq dhe kundërshtarë, gjyqet ndaj "shtrigave", pagëzuar nga Benjamin Franklin dhe mbajtjen e takimeve që çuan në krijimin e  Boston Tea Party.

Meshari i Gjon Buzukut është libri 300 vjeçar shqiptarë një nga librat më të vjetër në botë

Më 1740 atë e zbuloi ne Bibliotekën e Propaganda Fides, afër Romës, Mesharin e don Gjon Buzukut (1555) e zbuloi ipeshkvi i Shkupit Imzot Gjon Nikollë Kazazi nga Gjakova. Gjithë gëzim për këtë gjetje, ai njoftoi Gjergj Guxetën në Palermo të cilit i dërgoi një faqe. Libri mendohet të jetë shtypur në Venedik me alfabetin latin, duke shtuar disa shenja cirilike për tingujt në shqip. Ky zbulim bëri bujë të madhe, sepse është libri i parë në gjuhën shqipe. Ky zbulim mbeti ne heshtje për më tepër se një shekull, deri më 1909, kur e rizbuloi arbëreshi Pal Skiroi, në Bibliotekën e Vatikanit në Romë, ku gjendet edhe sot me shënimin Katalogu: R.G. Liturgia III, 194.

Më 1932 libri u fotokopjua në tri kopje, njëra nga të cilat gjendet në Bibliotekën Kombëtare Shqiptare në Tiranë. Më 1968, gjuhëtari i shquar shqiptar Eqerem Çabej, botoi studimin shkencor te veprës së Buzukut të shoqëruar me studimin për gjuhën dhe meritat e autorit. Ekspozimi i veprës origjinale për herë të parë në Shqipëri u arrit në kuadrin e 100-vjetorit të pavarësisë, në Bibliotekën Kombëtare në Tiranë.

Ashtu siç është sot, ka 188 faqe, i mungojnë 16 faqet e para, por edhe disa të tjera në mes. Kështu që, duke mos pasur as kopertinë, as faqen e parë, nuk dimë as titullin e tij të vërtetë dhe as vendin e botimit etj. Është kjo fatkeqësi apo fatmirësi, s’mund ta themi dot. Ndoshta po ta kishte kopertinën ose faqen e parë, libri mund të ishte zhdukur, sepse, me sa duket, ka qenë ne listën e atyre librave që kanë qenë ndaluar. Kështu që janë zhdukur nga qarkullimi të gjitha kopjet e tij dhe mbeti vetëm kjo kopje e gjymtuar. Kjo ndoshta, është arsyeja që ajo sot gjendet vetëm në dy kopje, të fshehura e të harruara që i ka shpëtuar syrit të inkuizicionit. Kopja që gjendet me sa duket ka qenë shumë e përdorur. Veç fletëve të grisura, në shumë faqe anash ka shënime e emra priftërinjsh që, me sa duket, e kanë pasur nëpër duar.

Gjon Buzuku është autori i parë i njohur deri më sot i letërsisë shqiptare, shqipëruesi i një libri kishtar, që është quajtur "Meshari" (1555). Kjo vepër cilësohet si vepra letrare më e vjetër shqipe e botuar dhe ruajtur deri sot. Gjoni ishte prift katolik për nga besimi, famullitar i një kishe në Shqipërinë Veriore jo aq larg nga vendi i botimit. Për autorin, nga ishte, ku punoi, mbi ç’baza arriti ta shkruante e ta botonte librin e vet, janë pyetje që ende nuk kanë gjetur një përgjigje të plotë. Ndonjë gjë të paktë që dimë për jetën e autorit, për vështirësinë që hasi, për punën, qëllimin dhe kohën kur e shkroi ose e botoi veprën e vet, e mësojmë vetëm nga parathënia e librit dhe gjuha e tekstit. "u Doni Gjoni, i biri i Bdek Buzuku" Gjon Buzuku ishte prift katolik për nga angazhimi religjioz, i Malësisë së Mbishkodrës, mendohet të ketë qenë nga Kraja.

Meshari 300 vjeçar me rastin e 100 vjetorit të pavarësisë së Shqipërisë, nga Biblioteka e Vatikanit ju dhurua përkohësisht Shqipërisë, në kuadrin e aktiviteteve dhe u vizitua nga qindra mijëra vizitorë nga të katër anët e Shqipërisë, Kosova viset shqiptare dhe shqiptarët e Diasporës/ B.Sina/noa.al/